ผู้ว่าฯลำพูน ให้สัมภาษณ์ข้อมูลสำหรับการประเมินผลโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอป่าซาง จังหวัดลำพูน

           วันที่ 2 กรกฎาคม 2569 เวลา 13.30 น. ที่ห้องประชุมผู้บริหาร ชั้น 2 ศาลากลางจังหวัดลำพูน นายปิยพงศ์ ชูวงศ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดลำพูน ให้สัมภาษณ์ข้อมูลสำหรับการประเมินผลโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอป่าซาง จังหวัดลำพูน โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร. นักรบ เถียรอ่ำ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี เป็นผู้สัมภาษณ์ มีนายสุริยัน เดชรักษา ผู้อำนวยการกลุ่มงานยุทธศาสตร์และข้อมูลเพื่อการพัฒนาจังหวัด คณะอาจารย์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี เจ้าหน้าที่และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม

          โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี พ.ศ.2536 ครอบคลุมพื้นที่ 127,058 ไร่ ในเขตพื้นที่อำเภอป่าซาง อำเภอบ้านโฮ่ง และอำเภอเวียงหนองล่อง ประกอบด้วย 32 หมู่บ้าน 6 ตำบล ประชากร 7,855 ครัวเรือน ร้อยละ 74 ประกอบอาชีพเกษตรกรรม พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลูกคลื่นร้อยละ 60 และส่วนที่เหลือเป็นภูเขาเนินเขา โดยปัญหาที่พบในพื้นที่ประกอบด้วย 1. ทรัพยากรป่าไม้ลดลงและกลายสภาพเป็นป่าเสื่อมโทรม (คงเหลือพื้นที่ป่าไม้ 40,050 ไร่) 2.ราษฎรบุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อใช้เป็นที่ดินทำกิน (35,000 ไร่) 3. ขาดแคลนน้ำเพื่อการอุปโภค บริโภค กว่าร้อยละ 35 4. แหล่งน้ำธรรมชาติตื้นเขินและไม่เพียงพอต่อความต้องการด้านการเกษตร (ร้อยละ 74) และ5. ประชาชนมีรายได้ต่ำเฉลี่ย 32,000 บาท/ครัวเรือน/ปี

          พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระราชทานแนวทางดำเนินการในลักษณะความร่วมมือระหว่างส่วนราชการต่างๆ โดยใช้แผนที่ฉบับเดียวกัน และดำเนินการขับเคลื่อนงานภายใต้แผนงาน 7 แผนงาน ได้แก่ แผนงานทรัพยากรป่าไม้ แผนงานทรัพยากรน้ำ แผนงานทรัพยากรดิน แผนงานพัฒนาเส้นทางคมนาคมและสาธารณูปโภค แผนงานพัฒนาอาชีพการเกษตรและนอกภาคการเกษตร แผนพัฒนาสังคม และแผนงานด้านการบริหารโครงการ

         สำหรับ วัตถุประสงค์ของโครงการฯ มีความประสงค์อนุรักษ์พื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ ควบคู่ไปกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ ดังนี้ 1. อนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรรรมชาติในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวให้มีสภาพอุดมสมบูรณ์ 2. ยกระดับความเป็นอยู่ของราษฎรในพื้นที่ รวมทั้งสร้างจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและการจัดการลุ่มน้ำ 3. จัดการพื้นที่ลุ่มน้ำให้มีน้ำเพียงพอต่อการประกอบอาชีพเกษตรกรรม และการอุบโภค บริโภคตลอดปี และพื้นที่การเกษตรไม่น้อยกว่าร้อยละ 70% รวมถึงครัวเรือนไม่น้อยกว่าร้อยละ 90 มีน้ำเพียงพอต่อการอุปโภค บริโภค 4. พัฒนาอาชีพในภาคการเกษตรกรรม และนอกภาคการเกษตรกรรม เพื่อยกระดับรายได้ของราษฎรกลุ่มเป้าหมายให้มีรายได้ไม่ต่ำกว่า 1000,000 บาท/ครัวเรือน/ปี ในระยะที่ 1 (ปี 2540) 43,000 บาท/ครอบครัว/ปี ในระยะที่ 2 (ปี 2543) 65,000 บาท/ครอบครัว/ปี ในระยะที่ 3 (ปี 2545-2548) 120,000 บาท/ครอบครัว/ปี 5. ให้ราษฎรในพื้นที่โครงการมีคุณภาพชีวิตตามเกณฑ์มาตรฐาน จปฐ. ตลอดจนมีความเข้าใจ มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและจัดการลุ่มน้ำ

         ในส่วนของผลการปฏิบัติงานของโครงการที่ผ่านมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2536 จนถึงสิ้นปีงบประมาณ พ.ศ.2567 จัดแบ่งแผนงานออกเป็น 7 แผนงานข้างต้นมีความเหมาะสม แต่ละแผนงานมีความสอดคล้อง และช่วยสนับสนุนซึ่งกันและกันเป็นอย่างดี ส่งผลให้โครงการในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมามีความก้าวหน้าจนเห็นเป็นรูปธรรมได้ชัดเจน ส่งผลดีต่อเกษตรกรและราษฎรในระดับที่น่าพอใจ ดังจะเห็นได้จากการเข้ามามีส่วนร่วมในการทำงานของหน่วยงานบูรณาการ ทั้งหน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ หน่วยงานในสังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หน่วยงานในสังกัดกระทรวงมหาดไทย หน่วยงานสังกัดกระทรวงคมนาคม หน่วยงานในสังกัดกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ หน่วยงานในสังกัดกระทรวงศึกษา และหน่วยงานในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ซึ่งเป็นความก้าวหน้าของโครงการที่มีความชัดเจน และเป็นรูปธรรม โดยในปีงบประมาณ พ.ศ.2568 มีงบประมาณของส่วนราชการและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นสนับสนุนการดำเนินงาน จำนวน 96,807,849.50 บาท และในปีงบประมาณ พ.ศ.2569 จำนวน 79,010,523 บาท

         จากการบูรณาการด้านงบประมาณของส่วนราชการในพื้นที่จังหวัดลำพูน ส่งผลให้ทรัพยากรธรรมชาติและความเป็นอยู่ของราษฎรในพื้นที่ดีขึ้นอย่างต่อเนื่องตามแผนงาน ดังนี้ 1. แผนงานด้านทรัพยากรน้ำ จำนวน 7 แห่ง ความจุ 5.74 ลบ.ม. พื้นที่รับน้ำ 11,979 ไร่ สร้างฝายทดน้ำ 2 แห่ง พื้นที่รับน้ำ 1,746 ไร่ และสร้างสถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้าพร้อมระบบส่งน้ำ 1 แห่ง พื้นที่รับน้ำ 1.458 ไร่ ส่งผลให้มีน้ำสำหรับพื้นที่การเกษตร 29.506 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 46 ของพื้นที่การเกษตร (63,880 ไร่) 2. แผนงานด้านทรัพยากรป่าไม้ ตรวจสอบพื้นที่โครงการ 127,058 ไร่ โดยจำแนกพื้นที่ป่าเสื่อมโทรมบริเวณที่ราบและมอบให้ ส.ป.ก. นำไปจัดสรรให้เกษตรกร 27,310 ปัจจุบันพื้นที่ป่าไม้ในโครงการเพิ่มขึ้นเป็น 61,160 ไร่ หรือร้อยละ 48.1

         จังหวัดลำพูน น้อมนำพระราชปณิธาน "สืบสาน รักษา ต่อยอด" ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ มาเป็นแนวทางในการขับเคลื่อนงานของโครงการฯ โดยมุ่งต่อยอดความสำเร็จ ด้านการฟื้นฟู ทรัพยากรธรรมชาติ ด้านที่ดินทำกิน และการพัฒนาความเป็นอยู่ของราษฎรให้เกิดความยั่งยืน ดังนี้ 1. การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและสิ่งแวดล้อม ที่มุ่งเน้นการวางแผนจัดการระบบกระจายน้ำ เพื่อการเกษตรและการอุปโภคบริโภคให้มีใช้ตลอดปี ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าไม้และระบบนิเวศต้นน้ำที่เคยเสื่อมโทรมให้กลับมาสมบูรณ์ 2. การพัฒนาปรับปรุงเอกสารสิทธิ์ในที่ดินทำกินเพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับเกษตรกรไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตเกษตรกรอย่างยั่งยืน 3. การยกระดับรายได้และคุณภาพชีวิตเกษตรกร ด้วยการต่อยอดทางองค์ความรู้ด้านนวัตกรรมและเทคโนโลยีการเกษตร สนับสนุนให้มีผลิตภัณฑ์ , สินค้าที่เกิดจากการรวมกลุ่มของคนในพื้นที่ ขยายช่องทางการตลาดที่หลากหลาย 4. การพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ในพื้นที่โครงการให้เป็นแหล่งถ่ายทอดความรู้ตามแนวพระราชดำริ "สืบสาน รักษา ต่อยอด" เพื่อขยายความสำเร็จไปสู่เกษตรกรรายอื่นๆ 5. การติดตามและประเมินผลเชิงรุกของหน่วยงานต่างๆ เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อการดำเนินงานและปรับปรุงแผนงาน ให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติและนโยบายการสร้างความเสมอภาคทางสังคม 6. การแลกเปลี่ยนสื่อสารระหว่างนักวิชาการ หน่วยงานผู้ปฏิบัติและประชาชน การศึกษาค้นคว้า ทดลอง วิจัยต่างๆ ที่ได้ผลแล้วควรจะนำไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่จริงได้

         โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สามารถเป็นแหล่งผสมผสานวิชาการและการปฏิบัติเป็นแหล่งความรู้ของราษฎร และ7. การบูรณาการแนวทางการขับเคลื่อนกระบวนการจัดทำแผนและประสานแผนพัฒนาพื้นที่ (ONE PLAN) มาใช้ในการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ 3. แผนงานด้านทรัพยากรดิน การอนุรักษ์ดินและน้ำเพื่อป้องกันปัญหาการชะล้างพังทลายของหน้าดิน การใช้ปุ๋ยพืชสดในการบำรุงดิน ในส่วนของ ส.ป.ก. ได้มอบเอกสาร ส.ป.ก. 4-01 ให้แก่เกษตรกร จำนวน 2,980 ฉบับ ครอบคลุมพื้นที่ร้อยละ 91 ซึ่งในส่วนที่เหลือร้อยละ 9 หรือ 2,108 ไร่ เป็นลำห้วย ถนน และสระน้ำ 4. แผนงานพัฒนาเส้นทางคนาคมและสาธารณูปโภค การสร้างถนนลาดยาง 530 กิโลเมตร ถนนลูกรัง 120 กิโลเมตร ถนนคอนกรีต 250 กิโลเมตร ไฟฟ้าเพื่อการเกษตร 7 แห่ง แหล่งน้ำเพื่อการเกษตร จำนวน 20 แห่ง ไฟฟ้าเพื่อการเกษตรและสัญญาณโทรศัพท์ครอบคลุมพื้นที่โครงการ 5.แผนงานพัฒนาอาชีพการเกษตรและนอกภาคการเกษตร การพัฒนาส่งเสริมอาชีพให้เกษตรกรในพื้นที่และส่งเสริมการรวมกลุ่มอาชีพต่างๆ เช่น กลุ่มเฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่ กลุ่มเพาะเห็ด กลุ่มจักสานไม้ไผ่ การทอผ้า กลุ่มแปรรูปอาหาร เป็นต้น ส่งผลให้ราษฎรมีรายเฉลี่ย 206,023 บาท/ครอบครัว/ปี และผ่านเกณฑ์ จปฐ. ตามกรอบเป้าหมายที่ได้วางไว้เมื่อครั้งเริ่มโครงการฯ 6. แผนพัฒนาสังคม การพัฒนาส่งเสริมการจัดทำบัญชีต้นทุนอาชีพแก่เกษตรกร การช่วยเหลือเงินสงเคราะห์ครอบครัวให้ครอบครัวที่มีรายได้น้อย โครงการควบคุมโรคหนอนพยาธิในนักเรียนและเยาวชนในพื้นที่ทุรกันดาร กิจกรรม/โครงการส่งเสริม วัฒนธรรม และประเพณีพื้นบ้านของแต่ละพื้นที่ และกิจกรรมกีฬาและนันทนาการประจำปีของแต่ละทองถิ่น

         ปัญหาและอุปสรรค์ในโครงการฯ 1. ความต่อเนื่องของแผนแม่บท มีผลต่อการวางแผนและแนวทางทำงานของหน่วยงาน ร่วมบูรณาการ ดังนั้น การจัดทำแผนแม่บทและการดำเนินงานโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จึงมีความสำคัญ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดลำพูน โดยปฏิรูปที่ดินจังหวัดลำพูนในฐานะหัวหน้าสำนักงานโครงการ และอนุกรรมการและเลขานุการได้มีแผนปรับปรุงคำสั่งคอคณะกรรมการฯ /คณะอนุกรรมการฯ และคณะทำงานฯ ให้เป็นปัจจุบัน เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดในการทำงานพัฒนาต่อไป 2. การเปลี่ยนแปลงของสภาพสังคม และสภาพภูมิอากาศที่แปรปรวน ส่งผลให้ราษฎรในพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรได้รับผลกระทบ เช่น เกษตรกรสูงวัยขาดแรงงานเกษตรในครัวเรือนที่จะสานต่ออาชีพ และไม่พร้อมที่จะนำเทคโนโลยีมาปรับใช้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต แหล่งน้ำ เช่น อ่างเก็บน้ำแม่อาวน้อย บางปีมีน้ำน้อย ไม่เพียงพอต่อการใช้ จึงต้องมีการบริหารจัดการแหล่งน้ำและจัดหาแหล่งน้ำใต้ดิน

         สำหรับแนวทางในการพัฒนาโครงการฯ ในอนาคต จังหวัดลำพูนได้น้อมนำพระราชปณิธาน "สืบสาน รักษา ต่อยอด" ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ มาเป็นแนวทางในการขับเคลื่อนงานของโครงการฯ โดยมุ่งต่อยอดความสำเร็จ ด้านการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ ด้านที่ดินทำกิน และการพัฒนาความเป็นอยู่ของราษฎรให้เกิดความยั่งยืน ดังนี้ 1. การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและสิ่งแวดล้อม ที่มุ่งเน้นการวางแผนจัดการระบบกระจายน้ำ เพื่อการเกษตรและการอุปโภค บริโภค ให้มีใช้ตลอดปี ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าไม้และระบบนิเวศต้นน้ำที่เคยเสื่อมโทรมให้กลับมาสมบูรณ์ 2. การพัฒนาปรับปรุงเอกสารสิทธิ์ในที่ดินทำกินเพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับเกษตรกรไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตเกษตรกรอย่างยั่งยืน 3. การยกระดับรายได้และคุณภาพชีวิตเกษตรกร ด้วยการต่อยอดทางองค์ความรู้ด้านนวัตกรรม และเทคโนโลยีการเกษตร สนับสนุนให้มีผลิตภัณฑ์, สินค้าที่เกิดจากการรวมกลุ่มของคนในพื้นที่ ขยายช่องทางการตลาดที่หลากหลาย 4. การพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ในพื้นที่โครงการให้เป็นแหล่งถ่ายทอดความรู้ตามแนวพระราชดำริ "สืบสาน รักษา ต่อยอด" เพื่อขยายความสำเร็จไปสู่เกษตรกรรายอื่น 5. การติดตามและประเมินผลเชิงรุกของหน่วยงานต่างๆ เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อการดำเนินงานและปรับปรุงแผนงาน ให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติและนโยบายการสร้างความเสมอภาคทางสังคม 6.การแลกเปลี่ยนสื่อสารระหว่างนักวิชากกร หน่วยงานผู้ปฏิบัติและประชาชน การศึกษาค้นคว้าทดลอง วิจัยต่างๆ ที่ได้ผลแล้ว ควรจะนำไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่จริงได้ โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สามารถเป็นแหล่งผสมผสานวิชาการปฏิบัติเป็นแหล่งความรู้ของราษฎร และ 7. การบูรณาการแนวทางการขับเคลื่อนกระบวนการจัดทำแผนและประสานแผนพัฒนาพื้นที่ (ONE PLAN) มาใช้ในการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ.

ภาพ/เรียบเรียงข่าว : นายอานนท์ บุญมาตุ้ย นักประชาสัมพันธ์

ผู้ช่วยบรรณาธิการ : นางสาวกนกรัตน์ ปัญญา นักประชาสัมพันธ์ชำนาญการ     บรรณาธิการ : นางสาวฐานิตา แจ้งชัด ประชาสัมพันธ์จังหวัดลำพูน

#จังหวัดลำพูน     #PRLAMPHUN     #ลำพูนไม่ลำพังรวมพลังเพื่อลำพูน